Trang chủ En français Tin tức H́nh ảnh Thơ Văn Âm nhạc
Nụ cười Hoa mùa Xuân
Năm nay, thông điệp chúc mừng Tết Nhâm Th́n (2012) của các thầy chùa Vạn Hạnh là:

Mỉm cười Hoa mùa Xuân
Thoảng hương thơm giới hạnh
Xấu đẹp ḷng chẳng bận
Hiện tại Xuân an lành.


Tôi nhớ lại cách đây vài năm, tôi không có nụ cười như vậy trong mấy ngày Tết, v́ tôi bị kẹt vào tướng của cái Tết. Do tôi tự ty mặc cảm về những Tết tha hương, lúc nào cũng nghĩ : làm sao ḿnh có thể ăn Tết được ở nơi xa quê hương trong xứ lạnh này, như trong bài viết "Giao thừa ở chùa Vạn Hạnh" năm 2008.

Giờ đây, đọc mấy vần thơ chúc Tết của các thầy Vạn Hạnh, tôi cảm thấy và tự hào ḿnh có được nụ cười như một đóa hoa xuân thoảng hương thơm giới hạnh như lời chúc trong thông điệp. Nụ cười đó không những có vào những ngày Tết mà c̣n cả năm nữa. Nó được nuôi trồng và trưởng duỡng trong đạo tràng tu học Chùa Vạn Hạnh này đă hơn hai năm rồi, qua sự quán chiếu tam giải thoát môn: không, vô tướng, và vô tác.

Bài viết này gợi lại cái quá tŕnh quán chiếu sự sinh hoạt trong những ngày Tết. Tường thuật th́ dong dài, c̣n tóm tắt th́ gọn thôi: để thoát khỏi cái bị kẹt vào tướng của cái Tết, th́ quán pháp Tết là vô tướng (s, p: animitta), và vạn pháp giai không (s:śūnyatā), rồi không làm ǵ là vô tác (apranihita). Sống mầu nhiệm trong hiện tại. Không vọng nghĩ về những cái Tết hạnh phúc ngày xưa. Vậy thôi !

Mỗi năm có một cái Tết. Nếu chúng ta nh́n nó như:

Tết ở Nantes không pháo nổ
Giao thừa đất khách, chạnh ḷng đau.
Bao năm kiếp sống đời lưu lạc
Men nồng say bởi nhớ thương quê.


là chúng ta bị kẹt vào cái tướng của Tết, chúng ta bị dính mắc những kỷ niệm về những cái Tết xa xưa.

Tết là ngày lễ hội của một dân tộc, một phong tục, một qui ước vào một lúc nào đó, hợp lại chung vui cùng nhau. Trong chân lư của vũ trụ, không có không gian và thời gian, th́ làm sao có Tết được ! Thế mà từ đó, chúng ta ức thuyết ra Tết cùng với bao nhiêu thứ khác nữa để tự ràng buộc. Nào là những ngày đó, những người trong gia đ́nh, dù ở đâu cũng phải về đoàn tụ, v́ ông bà… những người thân đă mất cũng về với chúng ta vào những ngày đó… Nào là những ǵ phải làm và những ǵ không nên làm… trong những ngày đó, do những ức thuyết chẳng dựa vào đâu. Ức thuyết là tự nghĩ ra cái ǵ đó và cho cái đó thật có. Dĩ nhiên, khi mà chúng ta không thỏa măn được những ức thuyết đó, chúng ta sẽ cảm thấy bất an đau khổ. V́ chúng ta bị kẹt vào tướng của nó.

Ḿnh tự đặt ra để rồi ràng buộc lấy ḿnh. Những vấn đề như vậy được đặt ra trên căn bản của nhận thức "nhị kiến". Đă bị ràng buộc, th́ dĩ nhiên ḿnh có khuynh hướng từ bỏ vị trí đó, để đi t́m vị trí không ràng buộc (giải thoát). Một khi đặt ra vấn đề giải thoát, người ta dựng lên một ranh giới ngăn cách giữa sự trói buộc (triền phược) và sự giải thoát, giữa mê và ngộ, giữa sanh tử và niết bàn, giữa phàm và thánh. Và như thế, chúng ta chấp nhận một quan niệm lưỡng nguyên về t́nh trạng thực tại. Nếu ta nhận thấy rằng ta đang ở bên phía của triền phược, của mê, của sinh tử, của phàm, th́ tất nhiên ta có khuynh hướng từ bỏ vị trí của ta để t́m sang vị trí của giải thoát, của ngộ, của niết bàn, của thánh; và đối tượng t́m kiếm của ta tức khắc trở thành một vật đứng ngoài ta, do đó ta mới phải đi t́m.

Nhưng theo giáo lư Tam giải thoát môn th́ chúng ta không phải mất công đi t́m kiếm cái ǵ hết. Giáo lư Tam giải thoát môn đă được thiết kế thành cổng chùa, gọi là cổng Tam quan. Cho nên một khi chúng ta đi đến chùa là đi vào một trong ba cánh cửa này :

- Cánh cửa thứ nhất là Không. Quán Không, ta phải thấy tính tương quan, tương duyên, tương tức và tương sinh trong mọi sự mọi vật. V́ một cái làm thành bởi những cái khác không phải là nó. Thấy như vậy, ta vượt được hàng rào bản ngă, thoát được ngục tù ư niệm về ta và về của ta, và mở được cánh cửa giải thoát.

- Cánh cửa thứ hai là Vô tướng cũng vậy. Tất cả mọi sự mọi vật được biểu hiện qua tướng và v́ thường bị cái tướng ấy đánh lừa, nên ta mới sợ hăi, mới giận hờn, mới căm thù. Khổ đau xung quanh ta và trong ta đều do sự kiện ta bị kẹt vào tướng. Bị kẹt vào tướng thường là do biên kiến mà ra. Noí cho cùng, th́ cũng từ ngă mà có. Muốn quán vô tướng cho cặn kẻ, phải quán bốn tướng trong kinh Kim Cang. Đó là tướng ngă, tướng nhân, tướng chúng sinh và tướng thọ giả.

- Cánh cửa thứ ba là Vô tác có nghĩa là không cần có ǵ phải làm, không cần có dự án nào để theo đuổi. Chúng ta thường nghĩ rằng tu tức là theo đuổi dự án, để ‘‘đạt được niết bàn’’ hay ‘‘chấm dứt được sinh tử.’’ Nhưng kỳ thật, sự tu học là để bừng tỉnh, thấy rằng ta chưa bao giờ sinh, chưa bao giờ diệt. Đă không sinh, không diệt th́ ta đă sẳn có niết bàn và làm sao lại có vấn đề sinh tử được. Đâu cần phải có dự án, đâu cần phải thực hiện ǵ nữa? Đó gọi là vô tác, hay là vô nguyện.

Giáo lư vô nguyện muốn chỉ rằng ta đă là cái, mà ta muốn trở thành. Hiểu được như vậy, ta cảm thấy tất cả hiện tượng đều đă có tính niết bàn và vô nguyện (đầy đủ rồi). Và ta sẽ an nhiên tự tại trước mọi hiện tượng, không c̣n kẹt vào tướng của hiện tượng.
Mỗi buổi sáng thức dậy, mà cảm thấy an lạc trong thân tâm, thấy ḿnh không cần hay thiếu thốn ǵ, không cần đeo đuổi t́m kiếm ǵ, th́ khi ấy ta có khả năng "mỉm cười Hoa mùa Xuân" và sẵn sàng tiếp nhận một ngày sắp đến. Ta chỉ có thể tiếp nhận tặng phẩm này một cách trọn vẹn với tâm vô nguyện. Nếu nghĩ rằng hôm nay là để làm cái này, hoặc để làm cái kia, th́ ngày hôm nay sẽ trở thành một phương tiện để thực hành những dự định đó.

Nụ cười mà các thầy ở Chùa Vạn Hạnh chúc chúng ta là nụ cười không điều kiện, nụ cười xuất phát từ sự an tâm tự tại, vô nguyện, độc lập với cảnh sống chung quanh. Nụ cười này phải làm bằng sự tu tập, bằng chất liệu tu tập, để vượt ra ngoài thói đời thị phi trần tục, và an nhiên tự tại mọi thời (mùa Xuân miên trường).

Mỗi việc chúng ta đang làm là sự sống, và có thể cho ta hạnh phúc ngay trong khi ta làm, và làm nó trong những giây phút hạnh phúc. Ta không coi chúng như những phương tiện để đạt tới mục đích nào cả. Trong lúc ta bửa củi chẳng hạn, sự sống đă mầu nhiệm rồi, ta thấy không cần phải bửa củi xong mới có hạnh phúc. Không cần phải uống trà hay uống rượu mới có hạnh phúc. Không cần nấu cơm chín rồi mới có hạnh phúc. Như vậy là ta sống trong tinh thần vô nguyện. Cái thấy ấy đạt tới th́ cánh cửa vô nguyện giải thoát môn mới mở ra. Và như thế, ta mới có thể cười với nụ cười mà các thầy Vạn hạnh muốn dạy trong thông điệp chúc Tết :

Mỉm cười Hoa mùa Xuân
Thoảng hương thơm giới hạnh
Xấu đẹp ḷng chẳng bận
Hiện tại Xuân an lành.


Điều quan trọng là ta làm được tới mức tối đa những ǵ ta có thể làm, mà vẫn phải giữ được sự an lạc, và sự b́nh tâm của ḿnh. Tâm trạng lo lắng không đưa tới đâu. Dầu có lo âu thế nào đi nữa, th́ t́nh trạng cũng như vậy thôi. Cho nên điểm quan trọng không phải là lo, mà làm những ǵ có thể làm được trong giờ phút hiện tại. Như vậy, ta có thể có hạnh phúc ngay trong giờ phút hiện tại, dầu trong thân và trong tâm ta c̣n có điều chưa được như ư.

Không sao ! Tam giới Duy Tâm, tâm thanh tịnh cở nào, th́ ta an lạc cở đó. Giáo lư Tịnh Độ cũng dạy: dầu c̣n đới nghiệp chướng, ta vẫn có thể có (văng sanh) được an lạc. Nghĩa là tịnh độ hiện tiền, đây là tịnh độ, tịnh độ là đây. Dầu c̣n một ít lo lắng, sầu khổ, một ít bệnh tật, ta vẫn có thể bước vào an lạc như thường và vẫn không rời nụ cười Hoa mùa Xuân.

Trần Chánh Trực
Gần Tết Nham Th́n (2012)

Xuân

Văn học Phật giáo
Tuỳ bút
Truyện ngắn
Nhật kư
Khảo luận


CU TƯ ĐI TU

MƯA THÁNG NĂM RƠI

NẾU NHƯ ...

Thần chú trừ rắn độc

Ṿng tṛn cuộc đời

Ca sa ơi rộng mở !

Tôi đi hành hương
Tôi quyết định đi theo đoàn hành hương do chùa Vạn Hạnh ở Nantes tổ chức từ cuối tháng 8, 2010. Làm các thủ tục vé máy bay, passport và visas xong xuôi từ cuối tháng mười. (Các bạn nên nhớ rằng passport của bạn phải c̣n có giá trị tối thiểu 3 tháng sau ngày rời Ấn Độ trở về...

HƯƠNG VỊ NGÀY TẾT

MỘT CHUYẾN ĐI TRỞ VỀ

Cơi Tịnh độ

LẠC DIỆP QUY CĂN

ĐẤT

NHỮNG DẤU CHÂN QUA

Chiếc lá khô

VƯỜN TÂM LINH
Website: http://chuavanhanh.free.fr
Email: chuavanhanh@free.fr