Trang chủ En français Tin tức H́nh ảnh Thơ Văn Âm nhạc
TÂM SỰ NGÀY XUÂN
Nhận được thư của chùa Vạn Hạnh, báo tin mùa xuân sắp đến và nhất là sự nhắc nhở của các thầy về xuân: Một mùa Xuân Chân tâm.

Xuân đến, Xuân đi, ngỡ Xuân hết
Hoa nở, hoa tàn, vẫn là Xuân

Mùa xuân đến rồi đi, ai ai cũng nghĩ rằng Xuân đă hết. Đó là lẽ thường t́nh!
Cái thường t́nh của chúng sanh thường t́nh trong cơi giới đối đăi c̣n mất, đến đi, sanh diệt...
Nhưng có ai hay chăng, ngoài cơi giới mong manh, tạm bợ, đối đăi, đến đi, sanh diệt... ấy vẫn c̣n có cảnh giới thường hằng, không đến không đi, dù cho hoa nở hay tàn, mùa xuân vẫn miên viễn? Đó là Xuân trong cửa Thiền! Xuân của Chân tâm!


Ḷng thương chúng sinh nói chung và Phật tử của ḿnh nói riêng của quư thầy chùa Vạn Hạnh đă mang cho t́nh thương cảm, hay nỗi xót xa đối với con người và cuộc đời, cũng là một trong muôn ngàn hương vị mùa xuân.

Trước vẻ phong quang xán lạn của đất trời, khi có cây đâm trồi nẩy lộc, khi nắng ấm chan ḥa reo vui trên những nẻo đường của thành phố này, khi ḷng người Phật tử hân hoan tở mở như sẵn sàng tiếp nhận sinh quang của hy vọng và t́nh yêu trong mùa mới, th́ việc cố gắng tu tập để có một Xuân Chân tâm có phần phấn khởi thêm lên.

Luôn tin yêu và hy vọng như thế, th́ khi việc đến, mỗi người Phật tử tự biết phải làm ǵ. Băng giá hay ấm cúng chỉ là đóng hay mở. Đóng lại là mùa đông, mở ra là mùa xuân. Hương vị xuân theo ư nghĩa đó, không phải chỉ lan tỏa theo thời tiết, mà hiển hiện trong từng phút giây thực tại, để Phật tử chúng ta sẳn sàng trong sự tu tập của ḿnh.

(....)

Đầu năm, người ta thường nói về hoa mai.., bây giờ lại thêm Xuân Chân tâm, không làm sao mà không liên tưởng đến những áng văn trác tuyệt đi vào ḷng người và thường được nhắc tới vào dịp xuân. Đó là những câu thơ tuyệt bích trong thi ca Thiền học về không gian và thời gian, như bài kệ “Cáo tật thị chúng” (cáo bệnh dạy chúng sanh) của Thiền sư Măn Giác[1]:

Xuân khứ bách hoa lạc
Xuân đáo bách hoa khai
Sự trục nhăn tiền quá
Lăo tùng đầu thượng lai
Mạc vị xuân tàn hoa lạc vận
Đ́nh tiên tạc dạ nhất chi mai


Dịch:

Xuân đi trăm hoa rơi
Xuân đến trăm hoa nở
Việc đời qua trước mắt
Già theo đến trên đầu
Chớ bảo xuân qua hoa rụng hết
Đêm qua sân trước một nhành mai.
(tỳ kheo Thích Chân Tuệ dịch)


Trước hết về phương diện văn chương, bài thơ này được xem là một trong những bài thơ tuyệt vời trong giới nhà Thiền hay những văn nhân thi sỹ, khi họ muốn nói về cái hay cái đẹp của ư thơ mỗi độ xuân về.

Về phương diện ư nghĩa, bài kệ “Cáo tật thị chúng” của Thiền sư Măn Giác có ư nhắc người đọc:

“Xuân đến th́ trăm hoa nở, xuân đi th́ trăm hoa rụng. Đó là quy luật tuần hoàn, như thiên nhiên có đến có đi, hoa có nở có tàn, con người có sinh có diệt. Điều này thể hiện qua mái tóc bạc trên đầu, thân thể bệnh tật, chuyện ǵ rồi cũng qua! Nhưng, đừng tưởng xuân qua, hoa rụng hết! Đêm qua, sân trước, vẫn c̣n một nhánh mai. Nghĩa là, đừng tưởng con người ra đi là cuộc đời kết thúc. Thực ra cuộc đời vẫn tiếp diễn theo quy luật thiên nhiên, mọi người vẫn tiếp tục cuộc sống, cây cỏ vẫn tốt tươi sau mùa đông băng giá.”

Lời thơ uyên áo, thiền vị, ư nghĩa thường mà tuyệt vời. “Nhứt chi mai” c̣n. Đó là niềm hy vọng, là cái tốt trên đời không thể mất, là sự tồn tại của một giá trị siêu diệt.
Một nhành mai cho suốt bốn mùa xuân, hạ, thu, đông, mưa và nắng. Chuyện lạ của thế gian. Nhưng nghĩ mà xem, có ǵ mà lạ. Bánh chưng dưa hấu bốn mùa, giờ có đủ. Chỉ cần khoa học tiến bộ.., mai vàng bốn mùa có khác ǵ ? Ôi ! Ôi ! Những lời nói đó, chỉ cốt người ĺa ngôn nhận ư, không chấp theo ngôn từ, mà đánh mất ư chỉ.

Sanh và diệt, sống và chết, hai trạng thái bắt đầu và chấm dứt của một hiện tượng hay một sinh vật…. Thu đi, là thu diệt, đông đến, là đông sanh. Đông tàn, là đông diệt. Xuân đến, là xuân sanh. Cứ vậy mà sanh sanh diệt diệt, sống sống chết chết. Chết thật nhiều nhưng sanh cũng không ít. Cứ theo nghiệp mà đi, từ dạng này sang dạng khác, từ con người sang súc sanh v . v .. Rất nhiều thứ đang rục rịch, để ḿnh biết sự sống đang c̣n, dẫy đầy không biến mất. Sanh rồi diệt, diệt rồi sanh, như bốn mùa xuân, hạ, thu, đông. Mưa rồi nắng …

Thế mà, Phật pháp bảo : “Không sanh cũng không diệt. Không đến cũng không đi ”. Đọc th́ ai cũng đọc được, nhưng hiểu th́ không mấy người hiểu. Hiểu th́ có thể hiểu được, nhưng không mấy người có thể sáng tác bài kệ như Thiền sư Măn Giác!

Sự hoại diệt của thiên nhiên của vô thường chi phối cơi đời này, và nó cũng không để yên cái thân của ta. Nhưng qua bài thơ của Thiền sư, cũng như qua thông điệp chúc tết của quư thầy chùa Vạn Hạnh, chúng ta biết trong cái thân sanh tử đó, có cái tâm chân thật bất diệt . Đó là nguồn hy vọng, tin tưởng, lạc quan, để tiếp tục cuộc sống.

(.....)

Mấy ai trong cơi nhân gian thấy được gió băo, bụi trần lăng xăng mà vẫn không động? Chỉ thấy xuân, hạ, thu, đông rồi xuân, hạ, thu, đông... Xuân đến rộn ràng bướm lượn chim ca. Đông sang u ám, gió lạnh cô ḷng. T́nh cảm theo đó như nước thủy triều, lênh lênh láng láng. Bầu thơ túi rượu nương đó ngút ngàn, vui buồn theo cảnh vật đổi dời. Tĩnh lặng bên trong nhường chân cho niệm tưởng lăng xăng. Cảnh động bên ngoài, thêm đầy vơi được mất. Không có chỗ để tịnh mặc. Không c̣n chỗ cho tâm yên. Bởi đó không thể nào nhận được trong cái động, động mà vẫn tịnh . Trong cái tịnh, tịnh mà không ĺa động. Tịnh động làm duyên cho nhau mà sinh khởi ?

Nghiệp thức của phàm phu, chỉ thấy được mặt lưu chuyển của vạn pháp. Xuân đến, xuân đi ... thu tàn, đông đến. Không có ǵ c̣n hoài. Không có ǵ đứng yên. Giữa ḍng đời mọi vật đều vô ngă, vô thường, biến đổi: đến đi, nở tan, ngày đêm, trước sau, đối đăi, vẫn có mặt một cái thực tại như thật. Cái thực tại luôn luôn hiện hữu với con người, mà con người không nh́n thấy, hay bị che khuất bởi các tướng sinh diệt. Sư thật là nhánh mai vàng rực rỡ trước sân trong thời điểm xuân tàn. Không phải chỉ có nhánh mai ở bên ngoài cảnh vật, mà c̣n có sự hiện diện của một nhánh mai trong tâm thức, một tâm thức an nhiên tự tại, vô ngă, vô úy, dù trong phiền năo của buổi xuân tàn.

Cuối năm, đầu năm , ai ai cũng có chút ǵ lưu luyến chạnh ḷng .. Giữa cũ và mới. Giữa hủy hoại và thành tựu. Giữa ly biệt và đoàn viên. Và trong cuộc phù phiếm này ai c̣n ai mất, ai thắng ai bại ? Có ai thực sư thủ đắc một cái ǵ chăng ? Bây giờ tâm đuổi theo cảnh. Nhiều khi khóc cười theo nổi đau và niềm hạnh phúc của nhân thế. Có khi đem ḷng giận trách kẻ hiểm ác vô minh. Có khi chán nản trước những đảo điên man trá của con người. Hy vọng, thất vọng, rồi lại hy vọng, thất vọng. Tâm ư thăng trầm theo hoàn cảnh. Buồn, vui, khóc, cười. Làm một người rất giống với mọi người trên trần thế. Một người nhiều phiền năo !

Cuối năm (hay cuối đời, v́ cuối đời có thể xảy ra bất cứ lúc nào, không phải chờ đến 100 tuổi), nh́n về đầu năm (hay kiếp tái sanh), thấy rơ ḿnh sẽ như thế nào và ĐI - VỀ đâu. Một việc, hai việc, ba việc ... và trăm việc chưa hoàn tất trong năm nay ( và trong kiếp này), nhưng sẽ tiếp tục làm trong năm tới (hay kiếp sau), chẳng có ǵ phải bận tâm lo nghĩ. Những lầm lỗi đă nḥa theo ḷng thành sám hối và bụi thời gian. Những lỗi lầm vô t́nh làm buồn ḷng ai, đă nhậm vận theo luật nhân quả. Những món nợ ân t́nh đă trả, đang trả, chưa trả, cũng sẽ tuần tự theo nhân duyên mà trang trải, dầu muốn sớm hơn hay muộn hơn, không chắc đă thuận ư ḿnh.

(.....)

Trong cuộc sống, khi tiếp xúc với cảnh trần, tâm con người sanh ra không biết bao nhiêu phiền năo khổ đau, tạo ra tâm trạng bất an. Muốn được vô tâm, tức là không bị phiền năo gây khổ đau nữa, nói cách khác: tức không c̣n tâm tham lam, sân hận, si mê, ganh tị, đố kỵ, làm phách, mắc mỏ, ỷ tài, ỷ giàu sang, ỷ thế lực ... Khi những thứ đó rơi rụng hết, ví như xuân tàn hoa lạc tận, th́ lúc đó bản tâm thanh tịnh, hay chân tâm, hiễn lộ.Chân tâm b́nh phẳng là con người chân thật. Khi đó , con người chân thật sống trong an nhiên tự tại của Niết bàn.

Nếu như phiền năo (tham, sân, si) chưa dứt sạch (hoa tàn chưa rụng hết trơn), làm sao thấy được chân tâm, làm sao thấy được “nhứt chi mai”? Ví như mặt trời luôn luôn sáng tỏ, nhưng v́ mây đen (phiền năo) che khuất, ánh sáng trí tuệ chưa tỏa đó thôi!
Cũng như Thiền sư Măn Giác đă nói: hoa rụng hết, tức phiền năo rụng hết. Khi ấy, tâm thanh tịnh hiển tiền, cũng như nhánh mai hiện diện nơi sân trước đêm qua. Sân trước, sân sau, đêm qua, đêm nay, ngụ ư chỉ sự đối đăi, sự tương đối, trên đời này: có đúng có sai, có phải có quấy, có sáng có tối, có trước có sau, có chánh có tà, có đen có trắng, có ngày có đêm!

Dù sống trong cảnh đời đối đăi nhị biên như vậy, nhưng nếu con gười biết pháp môn tu tập, con người vẫn có thể giác ngộ được cái chân thật bất nhị, không c̣n thấy có hai, dù không gian, thời gian nào, dù người hay vật, sắc hay không, tượng trưng là : “Nhứt chi mai ”!

Thiền sư diễn tả mùa xuân theo thời gian cứ tuần hoàn qua lại, xuân đi rồi xuân lại đến. Sự vật cũng theo thời gian sanh diệt, đổi thay thay đổi, gọi là cuộc đời vô thường! Mỗi khi xuân đến th́ hoa nở, xuân đi th́ hoa rụng. Hoa rụng hoa nở theo thời gian tức là sanh diệt, diệt sanh liên tục không ngừng. Con người cũng chung số phận đó, v́ tóc trên đầu đă bạc trắng cả rồi.

Như vậy, thời gian chi phối vạn vật lẫn con người, không có ǵ tồn tại măi với thời gian. Tất cả chúng ta rồi cũng tuần tự ra đi, kẻ trước người sau không ai tránh khỏi ! Người đời thường bi quan khi nói về chuyện này. Nhưng với hai câu cuối, Thiền sư nhắc chúng ta : chớ bảo xuân qua là hoa rụng hết, v́ đêm qua trước sân vẫn c̣n nhánh mai... Tức trong cái vật chất hữu tướng bị hoại diệt đó, c̣n có một cái bất diệt, thời gian không hủy hoại được. Đó là cái Chân tâm, nó là bản tâm hằng tri hằng giác, không đợi suy nghĩ mới có. Nó thanh tịnh, không sanh không diệt. Bản tâm đó giúp chúng ta, việc đến biết đến, việc đi biết đi. Bản tâm đó không h́nh không tướng thênh thang trùm khắp.

C̣n cái tâm phải tránh là cái tâm suy nghĩ phân biệt, lăng xăng lộn xộn, là tâm duyên theo bóng dáng của trân thế bên ngoài. Tâm này sanh diệt, tùy duyên tùy cảnh mà có, không thật . Nó thay đổi luôn.

(…..)

Đầu năm, người ta thường chúc nhau điều lành, những ǵ tốt đẹp cho nhau. Nào là :

phát tài, phát lộc ….
an khang thịnh vượng ..
sống lâu trăm tuổi..
tiền vào như nước …


Và người ta cũng thường hỏi nhau : “năm tới, bạn ước ǵ , bạn thích ǵ ...”. Người được hỏi, hay người hỏi , ai cũng mơ cái ǵ đó, và chắc họ cũng nghĩ trong đầu là chắc ǵ họ được, nhưng v́ là đầu năm, nên cứ mơ, cứ ước. Biết đâu ! ? Nếu được th́ tốt, nếu không th́ đành vậy, chẳng mất mát ǵ !

Như vậy, ai cũng lo ngại, rồi mơ ước gặp chuyện lành, chuyện may, làm ăn phát đạt ...Mơ ước, vọng tưởng để tạo ra sự hy vọng để sống. Nên nhớ, đó là cái tâm tùy duyên! Cái tâm không thật, nên tránh.

Đừng quên, cái tâm mà các thầy Vạn Hạnh đă nhắc nhở, là CHÂN TÂM .

Những ǵ tôi viết, những ǵ các thầy nhắn nhủ, đều không thể ở măi với đời, v́ chúng là tướng của vô thường hoại diệt. Chỉ có cảnh giới bất động của tâm, CHÂN TÂM. Nơi đó, là niềm tịch lặng, thâm sâu, không bờ mé, bất diệt, là chỗ mà cả ư và lời đều không thể chạm đến. Nơi mà chúng ta sẽ cố gắng để ngộ được.

Vertou, tháng 12 năm 2008
Trần Chánh Trực

------------------------ ************** -----------------------------------
[1] Thiền sư Măn Giác (1052 – 1096), họ Nguyễn , tên Trường, người xứ Lũng Chiền, làng An Cách, con của Trung Thư Viên Ngoại Hoài Tổ, ham học, thông hiểu từ trẻ về Lăo giáo, Phật giáo, Nho giáo, được vua Lư Nhân Tông khen ngợi, triệu vào cung và ban cho tên Hoài Tín. Sau đó, xuất gia, thuộc ḍng thiền Vô Ngôn Thông, thế hệ thứ 8. Thiền sư mất năm 45 tuổi. Vua ban hiệu là Măn Giác. Rất tiếc các sáng tác của Thiền Sư không c̣n ǵ ngoài bài thơ “Báo tật thị chúng”.

Xuân

Văn học Phật giáo
Tuỳ bút
Truyện ngắn
Nhật kư
Khảo luận


CU TƯ ĐI TU

MƯA THÁNG NĂM RƠI

NẾU NHƯ ...

Thần chú trừ rắn độc

Ṿng tṛn cuộc đời

Ca sa ơi rộng mở !

Tôi đi hành hương
Tôi quyết định đi theo đoàn hành hương do chùa Vạn Hạnh ở Nantes tổ chức từ cuối tháng 8, 2010. Làm các thủ tục vé máy bay, passport và visas xong xuôi từ cuối tháng mười. (Các bạn nên nhớ rằng passport của bạn phải c̣n có giá trị tối thiểu 3 tháng sau ngày rời Ấn Độ trở về...

HƯƠNG VỊ NGÀY TẾT

MỘT CHUYẾN ĐI TRỞ VỀ

Cơi Tịnh độ

LẠC DIỆP QUY CĂN

ĐẤT

NHỮNG DẤU CHÂN QUA

Chiếc lá khô

VƯỜN TÂM LINH
Website: http://chuavanhanh.free.fr
Email: chuavanhanh@free.fr